Topraklama Proje Ölçek ve Sembolleri

 
Proje ölçekleri, mimari planlara uygun olarak aşağıdaki ölçeklerde çizilmelidir.
– Vaziyet Plan : 1/1000
– Kat Planları : 1/50 veya çok büyük paftalarda 1/100
– Ayrıntılar : 1/20

 
Proje çizimlerinde kullanılacak semboller tablo 1.1 de verilmiştir.

 

topraklama 1

 

 

Çizilmiş Topraklama Projelerinin İncelenmesi

 

topraklama 2

 

 

Örnek projede görüldüğü gibi topraklama levhası olarak 20 mm çapında 3,5 metre uzunluğunda bakır çubuk kullanılmıştır. Topraklama iletkeni olarak 95 mm2 kesitinde çıplak örgülü bakır iletken kullanılmıştır. Topraklama iletkeninin çapı, uzunluğu ve levhaların sayısı, hesaplamalar ile uygunluğu kontrol edilir. Ġkinci öğretim faaliyetinde hesaplamalar ile ilgili bilgiler verilecektir.

 

 

Temel Topraklama Planı Çizimi

 

Mimari Plan Özelliği

 
Topraklama projeleri çizilmeden önce, topraklama yapılacak olan binanın plan, projesi incelenerek yönetmeliklere uygun olarak araştırmalar yapılır (toprak özgül direnci, binanın kullanım amacı, apartman, okul vs.). Risk ve belirsizlikleri en aza indirecek sonuçları en kısa zamanda elde etmeye çalıĢmak gerekir. Mimari plan hazırlanırken yürürlükteki kanun, yönetmelik, şartnameler, TSE ve uluslararası standartlara uygun olarak hazırlanmalıdır. Ön Ģartı mimari planlardır. Mimari plan enerji giriĢi ve dağıtımı için önemlidir. Vaziyet planı binanın konumunu, üstten görünüşünü, coğrafi yönlerini gösterir.

 

Mimari planlar bodrum kattan başlayarak son kata kadar ayrı ayrı gösterilir. Mimari planların hazırlanması 03/12/2003 tarihli Elektrik iç Tesisat yönetmeliği’nde belirtilen şartlara uygun olmalıdır. Aksi taktirde yine yönetmeliklerde yer alan uygunsuz tesisat hükümleri geçerlidir. Topraklama ve topraklayıcı tesislerine ait hükümler ise 44. ve 45. madde olarak bu hükümler içinde yer alır. Topraklama tesislerinde yapılacak olan tüm ayrıntılı işlemler TMMOB’lığının 21/08/2001 tarihli ve 24500 sayılı Resmi Gazete’de yer alan hükümleri doğrultusunda yapılır. Çizilmiş olan mimari plan üzerinde binanın temel ölçüleri mevcuttur. Bu ölçüler ve binanın kullanım amacı (okul, apartman, otel vs.), binada kullanılan çalıĢma gerilimi de göz önünde bulundurularak gerekli topraklama değerleri hesaplanır.

 

Topraklamalar Yönetmeliği

 
Elektrik tesislerinde topraklama yönetmeliğinin bazı maddeleri; madde 4-b, madde 5-b, madde 6, madde 9, ek: K ve ek:L

 
Madde 4-b
7.3) Topraklamanın şekline göre tanımlar:

 
i) Münferit (tekil) topraklama: işletme elemanı veya cihazın sadece kendine ilişkin topraklayıcıya bağlı olduğu topraklamadır.

 
ii) Yıldız şeklinde topraklama: Birçok işletme elemanının veya cihaza ilişkin topraklama iletkenlerinin topraklanmış bir noktada yıldız şeklinde toplanmasıdır.

 
iii) Çoklu topraklama: Bir işletme elemanı veya cihazın topraklanmış birçok iletkene (örneğin potansiyel dengeleme iletkeni, koruma iletkeni (PE) veya fonksiyon topraklama iletkeni (FE)) bağlandığı topraklamadır. Bu topraklama iletkenleri aynı topraklama birleştirme iletkenine veya farklı topraklayıcılara bağlı olabilir.

 
iv) Yüzeysel topraklama: topraklanacak iĢletme elemanları veya cihazların ve iletişim tesislerinin işletme akımı taşımayan iletken kısımlarının ağ şeklinde kendi aralarında koruma topraklamasına veya fonksiyon ve koruma topraklamasına bağlandığı topraklamadır

 

8.) Topraklayıcı (topraklama elektrodu) toprağa gömülü ve toprakla iletken bir bağlantısı olan veya beton içine gömülü, geniş yüzeyli bağlantısı olan iletken parçalardır.

 
9.) Topraklayıcı çeşitleri:

 
9.1) Konuma göre topraklayıcılar:

 
i) Yüzeysel topraklayıcı: Genel olarak 0,5-1 m arasında bir derinliğe yerleştirilen topraklayıcıdır. Galvanizli şerit veya yuvarlak ya da örgülü iletkenden yapılabilir ve yıldız, halka, gözlü topraklayıcı ya da bunların karışımı olabilir.

 
ii) Derin topraklayıcı: Genellikle düşey olarak 1 m’den daha derine yerleştirilen topraklayıcıdır. Galvanizli boru, yuvarlak çubuk veya benzeri profil malzemelerden yapılabilir.

 
9.2) Biçim ve profile göre topraklayıcılar:

 
i) şerit topraklayıcı: şerit şeklindeki iletken malzeme ile yapılan topraklayıcıdır.

 
ii) Boru ve profil topraklayıcı: Boru ve profil şeklindeki iletken malzeme ile yapılan topraklayıcıdır.

 
iii) Örgülü iletken topraklayıcı: Örgülü iletken malzeme ile yapılan topraklayıcıdır. Örgülü iletkeni oluşturan teller ince olmamalıdır.

 
iv) Doğal topraklayıcı: Temel amacı topraklama olmayan, fakat (topraklayıcı olarak etkili olan, toprakla veya suyla doğrudan doğruya veya beton üzerinden temasta bulunan yapıların çelik bölümleri, boru tesisatları, temel kazıkları gibi metal parçalardır.

 
v)Topraklayıcı etkili olan kablo: Melal kılıfı, siperi (ekran) ve zırhlarının iletkenliği toprağa göre şerit topraklayıcı niteliğinde olan kablodur.

 
vi) Çıplak topraklayıcı bağlantı iletkeni: Bir topraklayıcıya bağlanan çıplak topraklama iletkeninin toprak içinde kalan bölümü, topraklayıcının bir parçası sayılır.

 
vii) Temel topraklayıcı (temel içine yerleştirilmiş topraklayıcı): Beton içine gömülü, toprakla (beton üzerinden) geniş yüzeyli olarak temasta bulunan iletkendir.

 
Madde 5-b)

 
Mekanik dayanım ve korozyona karşı dayanıklılık bakımından topraklama tesisinin boyutlandırılması:

 
1) Topraklayıcı (Topraklama elektrodu): Topraklayıcılar toprak ile sürekli temasta bulunduğu için korozyon (kimyasal ve biyolojik etkiler, oksitlenme, elektrolitik korozyon oluşumu ve elektroliz vb) karşı dayanıklı malzemeden oluşmalıdır. Bunlar hem montaj esnasında çıkabilecek mekanik zorlanmalara karşı dayanıklı olmalı hem de normal işletmede oluşan mekanik etkilere dayanmalıdır. Beton temeline gömülen çelik ve çelik kazıklar veya diğer doğal topraklayıcılar topraklama tesisinin bir kısmı olarak kullanılabilirler. Topraklayıcılar için, mekanik dayanım ve korozyon bakımından en küçük boyutlar Ek-A’da verilmiştir. Çıplak bakır ya da bakır kaplamalı çelikten yapılmış geniĢ topraklayıcı sistemlerinin; boru hatları, vb. çelik yer altı tesislerine olabildiğince metalik olarak temas etmemesine dikkat edilmelidir. Aksi durumda çelik bölümler büyük bir korozyon tehlikesine uğrayabilir.

 
2) Topraklama iletkenleri: Topraklama iletkenlerinin mekanik dayanım ve korozyona karşı dayanıklılık bakımından en küçük kesitleri aşağıda verilmiştir.

 
– Bakır 16 mm2 (Ek-F, F 5’teki istisnaya bakınız)
– Alüminyum 35 mm2
-Çelik 50 mm2

 
Topraklama tesislerinin yapılması

 

Madde 6-a)

 
Topraklayıcının ve topraklama iletkenlerinin tesis edilmesi: Bir topraklama tesisi genel olarak toprak içine gömülen veya çakılan yatay, düşey veya eğik birkaç topraklayıcının bir araya getirilmesi ile (uygun toprak yayılma direncinin elde edilmesi için çeşitli topraklayıcı kombinasyonları) yapılır.

 

Toprak özdirencini düşürmek için, kimyasal maddelerin kullanılması önerilmez. Yüzeysel topraklayıcılar 0,5m ile 1m arasında bir derinliğe yerleĢtirilmelidir. Bu mekanik olarak yeterli bir güvenlik sağlar. Topraklayıcının, donma noktası sınırı altında kalan bir derinliğe tesis edilmesi tavsiye edilir.

 
Düşey çakılan çubuklar durumunda her bir çubuğun başı, genellikle toprak seviyesinin altına yerleştirilmelidir. Toprak özdirencinin derinliğe bağlı olarak azalması halinde düşey veya eğik olarak çakılmış topraklayıcıların özellikle yararı vardır. Bu yönetmeliğe uygun olarak topraklanmış ve inşaatın bir birimini oluĢturan metal iskelet, bu iskelete doğrudan bağlanan toprak bölümleri için topraklama iletkeni olarak kullanılabilir.

 
Madde 9-e)

 
2) Koruma iletkenlerinin çeşitleri:

 
Koruma iletkeni aşağıdakilerden oluşabilir:

 
– Çok damarlı kablo ve hatlardaki iletkenler,
– Gerilimli iletkenler ile aynı mahfaza içindeki yalıtılmış veya çıplak iletkenler,
– Sabit olarak döşenmiş çıplak veya yalıtılmış iletkenler,

 

– Kabloların kılıfı, ekranı ve zırhı gibi uygun metal kılıflar,
– iletken ve hatlar için metal borular veya diğer metal kılıflar,
– Madde 9-e 2.4’e uygun yabancı iletken kısımlar.

 
Eğer tesis anahtarlama cihazı kombinasyonlarının veya metal mahfazalı bara sistemlerinin mahfaza veya konstrüksiyon kısımlarını da içeriyor ise, bunların aşağıdaki üç koşulu da aynı zamanda yerine getirmesi durumunda metal mahfaza veya konstrüksiyon kısımları koruma iletkeni olarak kullanılabilir:

 
i) Bunların sürekli elektrik bağlantıları, mekanik, kimyasal veya elektro-kimyasal etkiler nedeniyle kötüleşmesinin önlenmesi konstrüktif olarak güvenlik altına alınmışsa,

 
ii) iletkenlikleri en az Madde 9-e1/i’deki kesitlere uygun ise,

 
iii) Bunun için öngörülmüş her bir yere başka koruma iletkenleri ile bağlanabilecek durumdaysa.

 
Not: Son koşul sadece dışarıdan gelen koruma iletkenlerinin bağlanması için geçerlidir.

 

Ek-K

 
K.1 Toprak özdirenci:

 
Toprak özdirenci ρE değiĢik yerlerdeki toprak cinsine, tane yapısına, yoğunluğuna ve neme bağlı olarak değişir. (Çizelge-K 1’e bakınız). Tasarımda yerinde ölçme yapılmalıdır. Birkaç metre derinliğe kadar topraktaki nem oranının değiĢimi, toprak özdirencinde geçici değişimlere neden olur. Göz önüne alınması gereken diğer bir durum, değişik derinliklerdeki farklı toprak özdirençli toprak tabakalarının varlığı nedeniyle toprak özdirencindeki değiĢimdir.

 

t1

 

 

Ek-L

 
Topraklayıcıların ve Topraklama Ġletkenlerinin Tesisi

 
L.1 Topraklayıcıların tesisi
L.1.1 Yüzeysel topraklayıcılar: Yüzeysel topraklayıcılar genellikle kanal diplerine veya temel kazılarına döşenirler.

 
Topraklayıcıların;
– Dolgu toprakla sıkıştırılması,
– Kayaların veya çakılların doğrudan gömülmüş elektrotlarla temasının önlenmesi,
– Mevcut toprağın uygun olmaması durumunda uygun dolgu toprakla değiĢtirilmesi tavsiye edilir. L. 1.2 Temel topraklayıcılar:

 
Temel topraklamasının işlevi: Temel topraklaması, potansiyel dengelemesinin etkisini arttırır. Bunun dıĢında, Üçüncü Bölüm’deki kurallar yerine getirildiği takdirde, temel topraklaması kuvvetli akım tesislerinde ve yıldırıma karĢı koruma tesislerinde topraklayıcı olarak uygundur. Bu topraklama, yapı bağlantı kutusunun arkasındaki elektrik tesisinin veya buna eĢdeğer bir tesisin ana bölümüdür.

i) Temel topraklayıcı, kapalı bir ring şeklinde yapılmalıdır ve binanın dıĢ duvarların temellerine veya temel platformu içine yerleştirilmelidir (şekil-1.2 ve şekil-1.3’e bakınız).

 

t2

 

 

t3

 

 

 

ii) Temel topraklayıcı, her tarafı betonla kaplanacak şekilde düzenlenmelidir. Çelik Ģerit topraklayıcı kullanıldığında, bu şerit dik olarak yerleştirilmelidir.

 
iii)Temel topraklayıcı, dilatasyon derzlerinin olduğu yerlerde kesilmelidir. Son noktalar temelin dışına çıkarılmalı ve yeterince esnek bağlantı yapılmalıdır. Bağlantı yerleri her zaman kontrol edilebilir olmalıdır (şekil-1.6’ya bakınız).

 

t4

 

 

Malzeme: Temel topraklaması için en küçük kesiti 30 mm x 3,5 mm olan çelik şerit veya en küçük çapı 10 mm olan yuvarlak çelik kullanılmalıdır. Çelik, çinko kaplı olabilir veya olmayabilir. Bağlantı filizleri çinko kaplı çelikten yapılmıĢ olmalıdır. Bağlantı kısımları korozyona dayanıklı çelikten olmalıdır.

 
Çelik hasırlı olmayan (kuvvetlendirilmemiş) temel içinde yerleştirme: Temel topraklayıcı, temel betonu döküldükten sonra, her yönde en az 5 cm beton içinde kalacak şekilde yerleştirilmelidir. Topraklayıcının beton içindeki yerini sabitlemek için uygun mesafe tutucular kullanılmalıdır (şekil-1.7’ye bakınız).

 

t5

 

 

Çelik hasırlı (kuvvetlendirilmiş) temel ve su yalıtım malzemesi içinde yerleĢtirme: Temel topraklayıcı, en alt sıradaki çelik hasır üzerine yerleştirilmeli ve yerini sabitlemek için yaklaĢık 2 m’lik aralıklarla çelik hasırla bağlanmalıdır (şekil-1.8 ve şekil-1.9’a bakınız).

 

 

t6

 

 

Dışarıdan basınç yapan suya karşı (DIN 18195 Kısım 6’ya göre) yalıtılmış binalarda temel topraklayıcı, yalıtımın altındaki beton tabakası içine yerleştirilmelidir. Bağlantı filizleri ya dış yüzeyden veya yalıtım malzemesi arkasındaki dolgu tabakasından beton içine gömülü durumda yukarı çıkarılmalı ve en yüksek yeraltı su seviyesinin üstünden bina içine sokulmalıdır. Bağlantı filizleri veya kısımları, gerekli önlemler alınırsa (DIN 18195 Kısım 9’a göre) yalıtım malzemesi içinden de geçirilip bina içine sokulabilir (şekil 1.9’ a bakınız).

 

t7

 

 

t8

 

 

Diğer bir yazımızda temel topraklama bağlantı filizleri nasıl yapılır ve temel topraklama hesabını anlatmaya çalışıcagım.

 

 

Bu alana reklam verebilirsiniz!